آشنایی با رویکرد انتقالی

آَشنایی با رویکردهای آموزشی

رویکرد انتقالی

استفاده از این مدل، در آموزش علوم سابقه ای دیر پا دارد، و هنوز هم در بسیاری از مدارس بخش اصلی تدریس بر اساس این شیوه رخ می دهد . سادگی اجرا و شفاف و سرراست بودن از مهمترین مزایای آموزش انتقالی هستند . هنگامی که هدف های محتوایی نسبت به پرورش مهارت های کاوشگری در اولویت قرار گیرند یا اینکه برای انجام یک روند کاوشگرانه دانش آموزان به اطلاعاتی نیاز داشته باشند که خودشان نمی توانند به دست آورند از رویکرد انتقالی استفاده می شود . گاهی این روش را نام نهاده اند . به تدریج با گذر دانش آموزان از مرحله ی رشد ذهنی عملیات « ابداع مفهوم توسط معلم » عینی به رشد تفکر صوری شیوه های تصویری و زبانی همراه با روش عملی و درگیری فیزیکی با مواد، برای آموزش مفاهیم علمی به کار می روند .

در هنگام استفاده از روش انتقالی هم می توان در حدّ ممکن دانش آموزان را در جریان تدریس مشارکت داد . برای مثال می توان از آنها برای انجام نمایش ها (مثلاً آزمایش های نمایشی ) کمک گرفت یا برای آسان کردن درک مدل ها از آن ها خواست به ایفای نقش بپردازند .مهارت های تدریس مانند سخن گفتن نیز تأثیر زیادی در میزان موفقیت معلم در اجرای این شیوه دارند .

یک تدریس انتقالی می تواند با یک تکنیک آغاز کننده مانند یک نمایش نا همخوان یا طرح یک پرسش برانگیزاننده یا اجرای سرگرمی علمی شروع شود . از فعالیت های آزمایشگاهی نمایشی، نمایش، گردش علمی یا ایفای نقش توسط بچه ها به عنوان تاکتیک های متمرکز کننده استفاده می شود . در این رویکرد معمولاً خود معلم به مفهوم سازی می پردازد پس تاکتیک گسترش دهنده در این مدل جایی ندارد. مرور و ارزیابی معلم محور یا شاگرد محور به عنوان تاکتیک پایان دهنده مناسب است .برخی از مهارت های تدریس در هنگام استفاده از این مدل از این قرارند :

 استفاده از پیش سازمان دهنده ها در آغاز تدریس : پژوهش های آموزشی نشان داده اند هنگامی که شاگردان بدانند آموخته های تازه را در کدام بخش هرم شناختی ذهنی شان پیوند بزنند یادگیری معنی دار تر خواهد بود . برای مثال برای آغاز بحثی در مورد ویژگیهای فولادها ، یک گفتگوی مقدماتی در مورد آلیاژها موجب روشن شدن هدف آموزشی برای فراگیرها می شود .

 در تدریس های انتقالی مهارت واضح کردن ارقام و اعداد برای افزایش وضوح به معلم کمک می کند.

مثلاً اگر هنگام بیان سرعت نور ( ٣٠٠٠٠٠ کیلومتر برساعت ) از بچه ها بخواهیم یک لحظه چشمانشان را ببندند و به آنها بگوئیم در همین زمان کوتاه نور می تواند هفت بار زمین را دور بزند درک این سرعت برایشان آسان تر می شود .

یا هنگامی که در زمین شناسی از یک صد میلیون سال سخن می گوئیم از آن ها بخواهیم که اگر بتوانند در هر ثانیه یک مهره را بشمارند پس از چند سال (بدون استراحت یا هیچ کار دیگر صد میلیون مهره تمام خواهد شد .

برای این که بچه ها بتوانند درک کنند مقدار اندکی از انرژی خورشید را زمین دریافت می کند به آن ها می گوئیم آتش روبازی را تصور کنند که در شصت متری آن پشه ای پرواز می کند . پشه چه مقدار از گرمای آتش بهره می برد ؟ زمین ما هم به همین نسبت از انرژی خورشید برخوردار می شود !

؟ یک مبحث مربوط به علوم ابتدایی را انتخاب کنید و عددهای آن را برای دانش آموزان واضح کنید .

 آزمایش های نمایشی می توانند تدریس های انتقالی را جذاب تر و قابل تحمل کنند . این آزمایش ها می توانند فعالیت های نمایشی باشند که مفهوم یا اصلی را که قبلاً بیان شده است را تأیید کنند . اگر این آزمایش ها را پیش از ابداع مفهوم یا اصل مورد نظر انجام دهیم و پس ازبرانگیختن کنجکاوی و علاقه ی آن ها به ابداع مفهوم بپردازیم تأثیر آن ها بسیار بیشتر خواهد بود .

در کتاب های گوناگون فعالیت های علمی می توانید تعداد زیادی از این فعالیت ها را بیابید ، و متناسب با موضوع تدریس تان از میان شان انتخاب کنید . دقت کنید که چون این آزمایش ها را معلم ( و گاهی با مشارکت دانش آموزان ) انجام می دهد و کاملاً سازمان دهی شده اند نیازی به گزارش نویسی توسط فراگیر ها ندارند .

؟ با جستجو در کتاب های فعالیت های علمی برای کودکان یک فعالیت متناسب با برنامه ی آموزش علوم دوره ی ابتدایی بیابید و در کلاس به طور عملی انجام دهید .

 برای انجام فعالیت های نمایشی ، بهترین روش ، استفاده از شیوه های عملی است . اما به تدریج با افزایش تجارب کودکان می توان از شیوه های تصویری هم بهره گرفت . این شیوه ها به خصوص در هنگامی که اشیاء واقعی در دسترس ما نیستند یا استفاده از آن ها خطرناک است می تواند مفید باشند .

فیلم ، عکس ، طرح های تصویری روی تخته سیاه ، نمونه های پلاستیکی و مکانیکی از راه های مؤثر معرفی مفهوم های علمی هستند .

روش های انتزاعی تر مانند جدول ها ، نمودارها و نقشه ها را می توان به تدریج به دانش آموزان معرفی کرد . کودکان خردسال تر هنگامی نمایش را درک می کنند که در آن از اشیای واقعی استفاده شده باشد اما کودک با تجربه تر قادر است نمایش های تجریدی تر را درک کند .

؟ هنگام اجرای یک فعالیت نمایشی چه راه هایی برای جذاب تر و پر چالش تر کردن آن به نظرتان می رسد ؟

 کودکان خردسال ، جهان را از طریق تجربه های مستقیم و عینی درک می کنند به همین دلیل درک مفاهیم انتزاعی برای شان دشوار است ( مفهوم هایی مثل اتم ، فشار ، انرژی ). برای واضح کردن این نوع مفهوم ها استفاده از ایفای نقش مفید است . برای مثال برای روشن کردن تفاوت گردش و چرخش یک سیاره می توانیم از دانش آموزان بخواهیم با تصویرها یا علائمی که در دست شان گرفته اند نقش خورشید ، ماه یا سایر سیاره ها را ایفا کنند .

سه حالت ماده و وضعیت بر همکنش مولکول ها در هر حالت را در یک بازی در حیاط مدرسه برای بچه ها قابل درک تر می کنیم .(علوم پنجم ابتدایی ) ؟ یکی از مفاهیم علمی در برنامه درسی علوم دوره ی ابتدایی را انتخاب کنید و نوعی ایفای نقش برای آسان تر کردن درک آن طراحی کنید .

 راه های گوناگونی برای لذت بخش کردن تدریس های معلم محور وجود دارند . بعضی ازاین روش ها تا حدّی مشارکت فراگیران را برمی انگیزانند . بازی های گروهی ، خاطره و داستان گوئی ، سرگرمی هایی مانند جدول های کلمات متقاطع مکمل های خوبی برای رویکرد انتقالی محسوب می شوند . معلم می تواند برای برانگیختن علاقه ی بچه ها به موضوع تدریس کارش را با یک معما یا چیستان آغاز کند .

؟ با بررسی کتاب های چیستان های علمی و یا سرگرمی ها تعدادی معمای جالب برای آغاز تدریس که با برنامه  درسی علوم ابتدایی متناسب باشد انتخاب کنید و برای کلاس تان بیان کنید .

آموزش الکترونیکی و رویکرد انتقالی

امروزه آموزش علوم الکترونیکی به شکل های متفاوت جایش را در کلاس های درسی باز کرده است . تازگی و استفاده از محیط های متنوع و جذاب با عناصر متفاوت دیداری  شنیداری موجب شد که این نوع قالب های ارائه محتوا محبوبیت فراوانی پیدا کنند . ارائه محتوا به شکل الکترونیکی برخط و غیر برخط می تواند بخشی از یک جلسه درس با رویکرد انتقالی را پر کند .

اما باید توجه کنیم که اگر مدارس قبل از استفاده از رایانه نتوانند مشکل هایشان را حل و فصل کنند ورود رایانه و محتوای الکترونیکی به آن ها کمکی نخواهد کرد .

بخش بزرگی از تولیدات آموزشی الکترونیکی چند رسانه ای هستند . این بسته ها شامل آمیزه ای از متن ها ، صوت ، موزیک، عکس، فیلم و یا پویانمایی ها هستند که توسط یک برنامه ی تولید محتوای الکترونیکی در محیط خاصی تلفیق شده اند . معمولاً چند رسانه ای ها به شکل لوح های فشرده در اختیار کاربرها قرار می گیرند یا گاهی روی وب مورد استفاده ی کاربران هستند . مناسب بودن یک یا چند رسانه ای برای استفاده در کلاس درس به عوامل متفاوتی بستگی دارد که برخی از آن ها به این قرارند : تنوع و جذابیت عناصر تشکیل دهنده چند رسانه ای ، در نظر گرفتن مرحله ی رشد ذهنی و سایر ویژگی های روان شناختی دانش آموزان مانند روان شناسی رنگ ها و… ، شاخه ای بودن (به جای خطی بودن ) به طوری که کاربر بتواند با سرعت خاص خود مسیرهای متفاوت را برگزیند ،درجه تعاملی بودن چند رسانه ای نیز از معیار های مهم تعیین کیفیت آن است . یک چند رسانه ای اموزشی خوب امکان مرور گزینشی برای کاربرها را فراهم می کند . برای مثال در کتاب های الکترونیکی فهرست پیوند شده با همه ی بخش های کتاب در تمامی صفحه های آن دیده می شود .

؟ برای مؤثرتر شدن تدریس بر اساس رویکرد انتقالی چه راه هایی را پیشنهاد می کنید ؟

حداکثر استفاده از نمایش و ایفای نقش ،کمک گرفتن از نقشه های مفهومی برای چینش بهتر توالی مفهوم ها ، و لذت بخش کردن تدریس با استفاده از معما ها ، بازی ها ، خاطره ها و داستان ها این نوع کلاس ها را قابل تحمل می کنند.

دیدگاه خود را به ما بگویید.

شما باید وارد سایت شوید تا بتوانید نظر دهید.